Chiropraktyk – na czym polega praca i kiedy warto się udać?

Chiropraktyk to specjalista zajmujący się diagnozowaniem i leczeniem mechanicznych zaburzeń układu kostno-stawowego, przede wszystkim za pomocą terapii manualnej kręgosłupa. Warto się do niego udać, gdy odczuwasz ból pleców, sztywność karku lub napięciowe bóle głowy, które mogą mieć źródło w dysfunkcjach stawów i mięśni. W artykule wyjaśniamy, jak wygląda praca takiego specjalisty oraz kiedy terapia manualna będzie bezpiecznym i sensownym wyborem.

Kim jest chiropraktyk i jak wygląda jego praca?

Osoba wykonująca ten zawód zajmuje się diagnozowaniem, leczeniem i profilaktyką mechanicznych zaburzeń narządu ruchu. W praktyce oznacza to pracę z kręgosłupem, stawami i tkankami miękkimi, głównie poprzez terapię manualną. Metoda ta wywodzi się z 1895 roku i powstała w stanie Iowa w Stanach Zjednoczonych. Za jej twórcę uznaje się Daniela Davida Palmera. W Polsce ta dziedzina bywa nazywana kręgarstwem, a sam specjalista – kręgarzem.

W codziennej pracy specjalista przeprowadza wywiad, ocenia postawę ciała, ruchomość stawów i napięcie mięśniowe. Następnie układa pacjenta w odpowiedniej pozycji i wykonuje precyzyjne manipulacje w obrębie kręgosłupa oraz masaż. Zabieg zwykle nie powinien być bolesny. Osoba na tym stanowisku może też przygotowywać orzeczenia dotyczące stopnia i zakresu niepełnosprawności.

Główne techniki manualne

W pracy wykorzystuje się mobilizacje i manipulacje stawów, techniki tkanek miękkich, poizometryczną relaksację mięśni oraz krótkodźwigniowe techniki manipulacyjne. Część terapeutów łączy też pracę z powięzią, techniki harmonijne i terapię punktów spustowych. Zakres ten zależy od ukończonych kursów oraz indywidualnego podejścia do pacjenta.

Jak przebiega pojedyncza wizyta?

Spotkanie zwykle zaczyna się od rozmowy o dolegliwościach, urazach i chorobach współistniejących. Później terapeuta sprawdza zakres ruchu, wzorce napięcia i reakcje bólowe. Po tej ocenie wykonuje zabieg, a na koniec często przekazuje zalecenia dotyczące aktywności i ćwiczeń. Wiele osób odczuwa ulgę już po pierwszej sesji, choć efekt bywa krótkotrwały.

Czas trwania wizyty zależy od miejsca i charakteru problemu. W prywatnych gabinetach pojedyncza sesja kosztuje zwykle od 80 do 200 złotych za godzinę. Prowadzący własną działalność muszą z tej kwoty pokryć składki, podatki i wynajem lokalu. Stawki bywają wyższe w większych miastach.

Chiropraktyka a fizjoterapia i osteopatia – na czym polega różnica?

Ta forma terapii bywa mylona z fizjoterapią oraz osteopatią, ponieważ wszystkie te dziedziny wykorzystują terapię manualną. Główna różnica polega na zakresie działania. Chiropraktyka koncentruje się przede wszystkim na kręgosłupie i stawach, natomiast nowoczesna fizjoterapia obejmuje też nerwy, krążenie, układ limfatyczny i narządy wewnętrzne. Osteopatia z kolei patrzy na cały organizm przez pryzmat powięzi, czaszki i dynamiki trzewnej.

W praktyce fizjoterapeuta może pracować z pacjentem po operacji, z nietrzymaniem moczu, refluksem, wzdęciami czy przewlekłymi zawrotami głowy. Chiropraktyk częściej pozostaje przy problemach mięśniowo-szkieletowych. Nie oznacza to, że jedna metoda jest gorsza – chodzi raczej o dobranie specjalisty do źródła dolegliwości.

Porównanie zakresów obu metod

Różnice przedstawia poniższe zestawienie:

Kiedy wybrać tego specjalistę, a kiedy fizjoterapeutę?

Jeśli problem ma wyraźnie mechaniczny charakter – na przykład po przeciążeniu kręgosłupa czy przy ograniczeniu ruchomości stawu – pomocny może być chiropraktyk. Gdy dolegliwości są złożone, nawracają mimo nastawień albo towarzyszą im objawy ze strony narządów wewnętrznych, lepszym wyborem będzie fizjoterapeuta. W razie wątpliwości warto zacząć od dokładnego wywiadu i oceny funkcjonalnej, zanim zdecydujesz się na konkretną terapię.

Jak zostać chiropraktykiem?

Dobrą bazą do pracy w tym zawodzie są studia z fizjoterapii lub medycyny. Kandydaci na fizjoterapię zwykle zdają maturę z biologii i chemii lub języka angielskiego, choć szczegółowe wymagania zależą od uczelni. W trakcie studiów poznaje się podstawy terapii manualnej, anatomii i biomechaniki, co ułatwia dalsze kształcenie w kierunku chiropraktyki.

Po dyplomie można ukończyć studia podyplomowe z terapii manualnej lub kurs z tego zakresu. Tego typu kurs kosztuje zwykle około 2000 złotych, choć pełne, rozbudowane programy składają się z kilku modułów i trwają znacznie dłużej. Dyplomy i certyfikaty w Polsce wydaje między innymi Polskie Towarzystwo Chiropraktyki.

Międzynarodowe standardy kształcenia

Kryteria edukacyjne dla szkół chiropraktycznych regulują wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia z 2005 roku. W Europie akredytacją placówek kształcących chiropraktyków zajmuje się The European Council On Chiropractic Education. Uznane szkoły działają między innymi w Danii, Francji, Wielkiej Brytanii i Hiszpanii.

Praktykujący specjaliści zrzeszają się w European Chiropractor’s Union, która powstała w 1932 roku w Londynie i obecnie skupia przedstawicieli 20 krajów. Dla pacjenta takie międzynarodowe standardy mogą być pomocne przy ocenie kompetencji terapeuty.

Czy chiropraktyk w Polsce musi mieć uprawnienia?

Zawód chiropraktyka od 2014 roku widnieje w Polskiej Klasyfikacji Zawodów i Specjalności pod numerem 323004. Mimo to przepisy nie są jednoznaczne i teoretycznie kurs może ukończyć każda osoba, również bez wykształcenia medycznego. W praktyce najwięcej zaufania budzą specjaliści po fizjoterapii lub medycynie, z udokumentowanym szkoleniem i certyfikatami.

Kiedy warto udać się do chiropraktyka?

Najczęstszym powodem wizyt u tego specjalisty są bóle pleców, zwłaszcza w odcinku lędźwiowym. Pomocne bywa także leczenie napięciowych bólów głowy, sztywności karku, rwy kulszowej i barkowej oraz problemów z postawą wynikających z siedzącego trybu życia. Nie bez znaczenia są też długofalowy stres i nadwaga, które przeciążają kręgosłup.

Do typowych wskazań do konsultacji u chiropraktyka należą:

• ból odcinka lędźwiowego, piersiowego lub szyjnego kręgosłupa,
• napięciowe i przewlekłe bóle głowy,
• rwa kulszowa, rwa barkowa lub zespoły rzekomokorzeniowe,
• ograniczenie ruchomości stawów po przeciążeniach,
• dyskomfort mięśniowo-powięziowy związany z długotrwałą pracą siedzącą,
• problemy w obrębie stawu skroniowo-żuchwowego, na przykład bruksizm lub szczękościsk.

Nie każdy ból pleców powinien być leczony manipulacjami. Przed pierwszą wizytą warto wykonać badania obrazowe, jeśli ból jest silny, pojawił się po urazie lub towarzyszą mu objawy neurologiczne. Terapeuta powinien zebrać dokładny wywiad i w razie potrzeby odesłać pacjenta do lekarza.

Kto powinien zachować szczególną ostrożność?

Ostrożność wymagana jest u osób z następującymi problemami zdrowotnymi:

• osteoporoza lub świeże złamania,
• choroby nowotworowe w obrębie kręgosłupa,
• infekcje kręgów lub tkanek okołokręgosłupowych,
• zaburzenia krzepnięcia krwi,
• objawy ucisku rdzenia kręgowego lub zespół ogona końskiego.

Dodatkowo osoby z niestabilnością górnego odcinka szyjnego, wadami wrodzonymi kręgosłupa czy po przebytym urazie tętnicy kręgowej nie powinny poddawać się manipulacjom szyi. Każdy taki pacjent wymaga wcześniejszej diagnostyki i często bezpieczniejszej formy terapii, na przykład delikatnych mobilizacji lub ćwiczeń.

Czy chiropraktyka jest bezpieczna i skuteczna?

Badania naukowe nad terapią manualną kręgosłupa w bólu odcinka lędźwiowego pokazują zbliżoną skuteczność do standardowych metod fizjoterapeutycznych. Jakość dowodów ocenia się jednak najczęściej jako niską lub średnią. Efekt przeciwbólowy może wynikać ze zmniejszenia naprężeń mechanicznych, obniżenia wrażliwości na ból, ale też z działania placebo lub naturalnej remisji.

Znacznie słabsze dane dotyczą bólu karku, migreny, astmy oskrzelowej, alergii, kolki niemowlęcej czy bolesnego miesiączkowania. Niewielka liczba badań nie pozwala na jednoznaczne zalecenia w tych obszarach. Dlatego ta metoda najlepiej sprawdza się tam, gdzie problem ma jasne podłoże mięśniowo-szkieletowe.

Jeśli chodzi o bezpieczeństwo, większość zabiegów przebiega bez powikłań, o ile wykonuje je doświadczona osoba. Poważne zdarzenia niepożądane należą do rzadkości. W piśmiennictwie medycznym opisano 26 zgonów w latach 1934–2003 przy szacowanej liczbie 7,5 miliarda wizyt chiropraktycznych w Stanach Zjednoczonych. Mimo to manipulacje szyi niosą ryzyko rozwarstwienia tętnicy kręgowej, zawału pnia mózgu lub złamania karku z porażeniem czterokończynowym.

Manipulacja kręgosłupa jest stosunkowo bezpieczna, jeżeli wykonuje ją wykwalifikowany specjalista – warunkiem jest dokładna kwalifikacja pacjenta i znajomość przeciwwskazań.